Κυριακή ΙΓ΄ Ματθαίου Ἂς γίνουμε ἀμπέλι τοῦ Χριστοῦ (†) Ἐπίσκοπος Αὐγουστίνος Καντιώτης

 Ακούσατε, ἀγαπητοί μου, τὸ ἱερὸ καὶ ἅγιο εὐαγγέλιο. Στὸ Εὐαγγέλιο δὲν ὁμιλεῖ ἕνας ἁπλὸς ἄνθρωπος, ἕνας σοφός· ὁμιλεῖ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἐκεῖνος ποὺ ἀπὸ τὰ χείλη του ποτέ δὲν βγῆκε ψέμα, ἐκεῖνος ποὺ εἶπε «Ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι» (Ματθ. 24,35). Ὁμιλεῖ σήμερα παραβολικῶς, δηλαδὴ ἄλλα λέει καὶ ἄλλα ἐννοεῖ. Μᾶς παρουσιάζει μιὰ ζωντανὴ εἰκόνα, ποὺ πρέπει ὅλοι νὰ τὴν προσέξουμε, διότι μέσα στὴν εἰκόνα αὐτὴ εἴμαστε ὅλοι.

Ὁ Κύριος μᾶς μιλάει γιὰ ἕνα ἀμπέλι. Ὁ νοικοκύρης τοῦ ἀμπελιοῦ ἔδειξε μεγάλο ἐνδιαφέρον γι᾽ αὐτό. Τὸ ἔφραξε γύρω - γύρω μὲ φράχτη, ὥστε νὰ μὴ μπορῇ νὰ μπῇ κανένας κλέφτης καὶ κανένα ἄγριο θηρίο καὶ νὰ κάνῃ ζημιά. Ἔφτιαξε στὸ κέντρο πατητήρι, γιὰ νὰ πατοῦν τὰ σταφύλια. Φύτεψε κλήματα, ῥίζες ἐκλεκτές. Κατόπιν ὅλο αὐτὸ τὸ ἀμπέλι, ὅπως ἦταν φραγμένο καὶ φροντισμένο, τὸ παρέδωσε σὲ ἀμπελουργοὺς μὲ τὴν ἐντολὴ νὰ τὸ σκάβουν νὰ τὸ κλαδεύουν νὰ τὸ περιποιοῦνται, ὥστε ν᾽ ἀποδώσῃ.

Κι ὅταν ἔφτασε ἡ ἐποχὴ τοῦ καρποῦ, τότε λέει τὸ εὐαγγέλιο ἔστειλε ὑπηρέτες γιὰ νὰ τοὺς δώσουν τὸν καρπό. Ἀλλ᾽ αὐτοὶ οἱ ἀμπελουργοὶ δὲν ἔδωσαν οὔτε ἕνα καλάθι σταφύλια οὔτε ἕνα τσαμπί. Μόλις εἶδαν ἀπὸ μακριὰ ὅτι ἔρχονται οἱ ὑπηρέτες τοῦ καλοῦ αὐτοῦ ἰδιοκτήτου, ἀμέσως ἔπιασαν σχοινιά, πέτρες, μαχαίρια, καὶ ἄλλον μὲντὸν ἔδειραν, ἄλλον τὸν σκότωσαν καὶ ἄλλοντὸν λιθοβόλησαν. Ὁ ἰδιοκτήτης, ὅταν πληροφορήθηκε τὴν διαγωγὴ αὐτὴ τῶν γεωργῶν, ἔστειλε ἄλλους ὑπηρέτες περισσοτέρους ἀπὸ τοὺς πρώτους. Ἐν τούτοις οἱ κακοὶ γεωργοί, ὅταν εἶδαν τοὺς ἀπεσταλμένους, ἔκαναν καὶ σ᾽ αὐτοὺς τὰ ἴδια. Τέλος ὁ ἰδιοκτήτης ἀποφάσισε νὰ στείλῃ τὸν γυιό του, μὲ τὴ σκέψι ὅτι αὐτὴ τὴ φορὰ θὰ ντραποῦν. Ἀλλὰ οἱ ἀχάριστοι ἀμπελουργοί, ἀναιδέστατοι καὶ θρασύτατοι, μόλις πλησίασε ὁ γυιὸς τοῦ ἰδιοκτήτου, τὸν ἔπιασαν, τὸν ἔβγαλαν ἔξω ἀπὸ τὸ ἀμπέλι κ᾽ ἐκεῖ τὸν θανάτωσαν. Τέτοια διαγωγὴ ἔδειξαν οἱ κακοὶ γεωργοὶ ἀπέναντι στὸν ἰδιοκτήτη τοῦ ἀμπελῶνος.

Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ Ἰωάννου Φουντούλη

 Ἡ ἑορτὴ τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, πού ἑορτάζει στὶς 15 Αὐγούστου ὁ χριστιανικὸς κόσμος, εἶναι ἡ μεγαλυτέρα ἀπὸ τὶς ἑορτὲς ποὺ καθιέρωσε ἡ Ἐκκλησία πρὸς τιμὴν τῆς Μητρὸς τοῦ Κυρίου, τὶς θεομητορικὲς ἑορτές. Ἴσως εἶναι καὶ ἡ παλαιοτέρα ἀπὸ ὅλες. Τὶς πρῶτες μαρτυρίες ἔχουμε γι’ αὐτὴν κατὰ τὸν Ε΄αἰώνα, γύρω στὴν ἐποχὴ ποὺ συνεκλήθη ἡ Γ΄Οἰκουμενικὴ Σύνοδος τῆς Ἐφέσου (451 μ.Χ.), ποὺ καθώρισε τὸ θεομητορικὸ δόγμα καὶ ἔγινε αἰτία νὰ ἀναπτυχθῆ ἡ τιμὴ στὸ πρόσωπο τῆς Θεοτόκου.

Γιὰ πρώτη φορὰ φαίνεται ὅτι συνεστήθη στὰ Ἱεροσόλυμα τὴν 13 Αὐγούστου καὶ λίγο ἀργότερα μετετέθη στὶς 15 τοῦ ἰδίου μηνός. Εἶχε δὲ γενικώτερο θεομητορικὸ χαρακτήρα, χωρὶς εἰδικὴ ἀναφορὰ στὸ γεγονὸς τῆς Κοιμήσεως. Ὠνομάζετο «ἡμέρα τῆς Θεοτόκου Μαρίας». Κέντρο τοῦ πανηγυρισμοῦ ἀναφέρεται στὴν ἀρχὴ ἕνα «Κάθισμα», ναὸς ἐπ’ ὀνόματί της, ποὺ εὑρίσκετο ἔξω ἀπὸ τὰ Ἱεροσόλυμα στὸ τρίτο μίλιο τῆς ὁδοῦ ποὺ ὁδηγοῦσε στὴν Βηθλεέμ.

Εγκώμιον Γ΄ εις την πάνσεπτον Κοίμησιν της Θεομήτορος. Αγιος Ιωάννης Δαμασκηνός Μετάφραση - Λογοτεχνική απόδοση: Δημήτρης Σταθόπουλος

1. Όποιοι έρωτα νιώθουνε για κάτι, συνηθίζουνε να μιλάν αδιάκοπα γι' αυτό και να το φέρνουνε μέρα και νύχτα στη σκέψη τους. Μη με κατακρίνετε, λοιπόν, που για τρίτη φορά τώρα έκαμα τούτο δω το έφύμνιο στη μάνα του Θεού μου, για να της το προσφέρω σαν αποχαιρετιστήριο δώρο στην έξοδό της.

Στην πραγματικότητα όμως τούτο το δώρο μου δεν είναι προσφορά σ' εκείνη, αλλά σε μένα τον ίδιο και σε σένα, θείε και ιερέ λαέ, που παραστέκεσαι δω γύρω.

Κι αυτό γίνεται με το να στρώσω τραπέζι με τροφές που δεν είναι μονάχα σωτήριες κι ωφέλιμες στις ψυχές, αλλά και ταιριαστές στην ιερή τούτη νύχτα· και με το να γενώ έτσι νοικοκύρης πνευματικής χαράς.

Επειδή βλέπετε πώς σπανίζουνε τα τρόφιμα, γι' αυτό ακριβώς ετοιμάζω στα πρόχειρα το δείπνο, αν κι όχι ταιριαστά κι επιδέξια κι ούτε όπως θάξιζε στα μάτια Εκείνης που μας κάλεσε, αλλά τουλάχιστο στην ανάγκη μας τούτη, να μας δώσει παρηγοριά στην πείνα μας.

Η Παναγιά δεν έχει ανάγκη, βέβαια, από τα δικά μας εγκώμια, μα εμείς είμαστε κείνοι που χρειαζόμαστε τη δική της δόξα. Γιατί ό,τι είναι γεμάτο από τη δόξα του Θεού, πώς γίνεται να δοξαστεί (από μας); Και πώς μπορεί να φωτιστεί από μας η πηγή του φωτός; Μα μ' ό,τι κάνουμε τώρα, πλέκουμε για μας τους ίδιους στεφάνι. «Γιατί ο Κύριος λέει: ζω εγώ κι όσους με δοξάζουνε, θα τους δοξάσω».

Γλυκό που 'ναι, αλήθεια, γλυκό το κρασί και πόσο καλοφάγωτο το ψωμί! Εκείνο ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και τούτο την στεριώνει. Αλλά τί 'ναι πιο γλυκό από τη μάνα του Θεού μου; Αυτή μου πήρε τα μυαλά και μου 'δεσε τη γλώσσα. Αυτήν βλέπω στον ύπνο μου και μ' ανοιχτά την βλέπω μάτια. Αυτή γίνηκε μάνα του Λόγου του Θεού και τούτου δω του δικού μου λόγου. Το γέννημα της στείρας, κάνει τώρα να καρποφορήσουνε οι στέρφες μας ψυχές. Αυτής την ιερή και θεία μετάσταση γιορτάζουμε σήμερα.

  

Πρωτ. Δημήτριος Στανιλοάε Εἰσαγωγὴ* στὴ «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ Μετάφραση ἀπὸ τὰ γαλλικά Ἰγνάτιος Σακαλῆς Ἀθῆναι, Ἀποστολικὴ Διακονία, 1997 [Γ’ἔκδ. ]

 «Μυσταγωγία»

Στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν», ὁ ἅγιος Μάξιμος ἐξηγεῖ μὲ μιὰ ὑψηλὴ φιλοσοφικὴ καὶ θεολογικὴ σκέψη, μιὰ μεγάλη σειρὰ ἀπὸ ὀντολογικὰ προβλήματα. Παρουσιάζοντας τὸ θεῖο σχέδιο ποὺ δημιούργησε τὰ πάντα, γιὰ νὰ κινηθοῦν πρὸς τὴν τελείωσή τους μέσα στὸ Θεό, ἑρμηνεύει τὶς πιὸ βασικὲς ἀπόψεις τῆς πραγματικότητας. Σ' αὐτὸ τὸ ἔργο ὁ ἅγιος Μάξιμος ἐξηγεῖ κυρίως τοὺς θεολογικοὺς ὅρους καὶ τὸν ὀντολογικὸ χαρακτῆρα τῆς κίνησης τῶν πάντων πρὸς τὸ Θεό, μὲ τὴν ἀνάπτυξη τῆς πνευματικῆς ζωῆς, ἀλλὰ οὔτε αὐτοὶ οἱ ὅροι, οὔτε ἡ πνευματικὴ ζωὴ παρουσιάστηκαν στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν» σὰ σύνολο συστηματικό.

Στὰ «Κεφάλαια Σ' περὶ Θεολογίας καὶ τῆς Ἐνσάρκου Οἰκονομίας τὸν Υἱοῦ Θεοῦ» ὁ ἅγιος Μάξιμος ἐκθέτει ἕνα ἀρκετὸ μέρος τοῦ ὑλικοῦ, ποὺ περιέχεται στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν», μὲ τὴ μορφὴ σύντομων ἀφορισμῶν. Ἀλλὰ οὔτε σ' αὐτὸ τὸ ἔργο παρουσιάζεται τὸ ὑλικὸ σὲ πραγματικὴ καὶ λογικὴ συνέχεια.

Μιὰ μεγαλύτερη προσπάθεια νὰ παρουσιαστῆ ἡ πνευματικὴ ζωή, οἰκοδομημένη πάνω στὶς θεολογικὲς προϋποθέσεις, ποὺ ἐξηγοῦνται στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν», γίνεται ἀπὸ τὸν ἅγιο Μάξιμο στὸ ἔργο του «Εἰς τὴν Προσευχὴν τοῦ Πάτερ Ἡμῶν•' πρὸς ἕνα φιλόχριστον Ἑρμηνεία Σύντομος», ἀλλὰ πιὸ πολὺ στὸ «Πρὸς Θαλάσσιον». Ἰδιαίτερα στὸ τελευταῖο τοῦτο ἔργο, ὁ ἅγιος Μάξιμος παρουσιάζει τὴ χριστιανικὴ πνευματικὴ ζωὴ σὰν ἕνα σύνολο ποὺ ὑψώνεται διαδοχικὰ ὥς τὴν τελειοποίησή του μέσα στὴν ἕνωση μὲ τὸ Θεό. Ὅπως στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν» καὶ στὰ «Κεφάλαια Σ' περὶ Θεολογίας καὶ τῆς Ἐνσάρκου Οἰκονομίας», ὁ ἅγιος Μάξιμος βλέπει καὶ στὸ «Πρὸς Θαλάσσιον» αὐτὴ τὴν κίνηση σὰν φαινόμενο ἀτομικῆς ζωῆς καὶ σὰν οἰκουμενικὴ δυναμικὴ κίνηση, ποὺ ὁδηγεῖ ὅλο τὸν κόσμο σὲ ἕνωση μὲ τὸ Θεό.

Στὴ «Μυσταγωγία» ὁ ἅγιος Μάξιμος ἐκθέτει συστηματικὰ αὐτὴ τὴν ἴδια ἐξύψωση τοῦ ἀτόμου καὶ τοῦ κόσμου πρὸς τὸ Θεό. Ὅμως σ’ αὐτὸ τὸ μικρὸ ἔργο, περιγράφει τὴν ἐξύψωση μὲ πολὺ πιὸ περιληπτικὸ καὶ συγκεντρωμένο τρόπο. Γι' αὐτὸ ἀκριβῶς, μὴν μπορῶντας ν' ἁπλωθῆ στὴν ἀνάλυση τῶν διαφόρων στιγμῶν τῆς κίνησης, ὁ ἅγιος Μάξιμος ἔκανε ἀνάγλυφη σ’ αὐτὸ τὸ ἔργο, μὲ τρόπο πιὸ ἔντονο καὶ καθαρό, τὴ διαδοχὴ τῶν βαθμίδων αὐτῆς τῆς ἀνάπτυξης, καὶ ἐπέμεινε λιγώτερο στὸν τρόπο, σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖο μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐπιτύχη τὴν κάθε πνευματικὴ βαθμίδα. Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι σ' αὐτὸ τὸ ἔργο ἔχομε ὅλη τὴν ἀνθρωπολογικὴ καὶ κοσμολογικὴ θεωρία τοῦ ἁγίου Μαξίμου σκιαγραφημένη σὲ πιὸ πυκνὴ μορφὴ καί, γι' αὐτό, σ' ἕνα σύνολο καθαρὸ στὶς γενικὲς γραμμές του.

Εγκώμιον Β΄ εις την πάνσεπτον Κοίμησιν της Θεομήτορος. Αγιος Ιωάννης Δαμασκηνός Μετάφραση - Λογοτεχνική απόδοση: Καίτη Χιωτέλλη

 

1. Άνθρωπος κανείς δε θα μπορέσει ποτέ, άξια τη μετάσταση την ιερή να υμνήσει της Θεομήτορος, μακάρι μύριες νάχε γλώσσες και μύρια στόματα· μ' ακόμα κι αν όλες των σκόρπιων ανθρώπων οι γλώσσες μαζεύονταν ποτέ, δε θα φτιάναν τα επάξια εγκώμια.

Γιατί εκείνη βρίσκεται ψηλότερα από κάθε μέτρο δοξολογικό. Και λόγω που αγαπά ο Θεός το κατά δύναμη, όταν μ' αγάπη του δωρίζεται και ζήλο και με προαίρεση αγαθή, κι αφού κι η μάνα του Θεού αγαπά όσα στο Γιο είναι αρεστά κι ευχάριστα, ας ξαναρχίσουμε τα εγκώμια με υποταγή στις διαταγές σας, άριστοι μες στους ποιμενάρχες κι αγαπημένοι του Θεού, αφού πρώτα το Λόγο, που από κείνην σαρκώθηκε, βοηθό μας γυρέψουμε, που κάθε στόμα οπού σ' αυτόν ανοίγεται γεμίζει, κι οπού για κείνην μοναχό στολίδι και δοξαστικό τραγούδι Εκείνος φύτρωσε· κι αφού καλά το ξέρουμε, πως χρέος ξεπληρώνουμε αρχίζοντας τα εγκώμια κι όταν το ξεπληρώσουμε πάλι σε χρέος μπαίνουμε, για να κρατά παντοτινά το χρέος, όλο αρχίζοντας και τέλος να μην έχει.
Κι ας γίνει σπλαχνική σε μας εκείνη που ανυμνούμε, η πέρα απ' όσα πλάστηκαν, κυρία σ' όλη την πλάση, σα μάνα πούναι του Θεού, του κτίστη και δημιουργού και πάνω σ' όλα αφέντη. Σχωράτε ελόγου σας και σεις, που απ' αγάπη τα θεία ν' ακούσετε λόγια συνάζεστε· την πρόθεση την αγαθήν αποδεχθείτε, τον πόθο χαρείτε, μα πονέστε μαζί μας και σεις για τη φτώχεια του λόγου.

Πρωτ. Δημήτριος Στανιλοάε Εἰσαγωγὴ* στὴ «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ Μετάφραση ἀπὸ τὰ γαλλικά Ἰγνάτιος Σακαλῆς Ἀθῆναι, Ἀποστολικὴ Διακονία, 1997 [Γ’ἔκδ. ]

 Ὁμολογία καὶ μαρτύριο

Οἱ ἀντι-μονοθελητικὲς πραγματεῖες τοῦ ἁγίου Μαξίμου ἐμφανίζονται ἡ μιὰ ὕστερα ἀπὸ τὴν ἄλλη ἀπὸ τὸ 634 περίπου ὡς τὸ κυριώτερο ἔργο μ' αὐτὸ τὸ χαρακτῆρα, ποὺ ἀπευθύνεται στὸν πρεσβύτερο Μαρίνο, τὸ 645 ἢ 646,(100) στὸν ὁποῖο εἶχε ἀπευθύνει καὶ ἕνα ἄλλο σπουδαῖο τόμο,(101) περίπου τὸ 640.(102)

Τὸ 645 στὴν Καρθαγένη, ἐμπρὸς στὸν ἔξαρχο Γρηγόριο (ποὺ εἶχε ἐκδηλώσει τὴν ἀνεξαρτησία του ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα Κώνστα) καὶ ἄλλους ἀξιωματούχους, ὁ ἅγιος Μάξιμος εἶχε ἕνα διάλογο μὲ τὸν Πύρρο, παλιὸ Πατριάρχη τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὅπου ὁ ἅγιος Μάξιμος φανερώνει τὴ μεγάλη θεολογική του ἀνωτερότητα, τὸ ὀξὺ διαλεκτικὸ πνεῦμα του καὶ τὴν πλατειὰ πατερικὴ μόρφωσή του. Ὁ Πύρρος ἀποτελεῖ μηδαμινὸ πρόσωπο σὲ σύγκριση μὲ τὸν ἅγιο Μάξιμο, καὶ τελικά, παραδίδεται νικημένος.

Συγκρατοῦμε μερικὰ ἀπὸ τὰ πολλὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἁγίου Μαξίμου. Ἀνάμεσα στ' ἄλλα ὑποστηρίζει ὅτι, ἂν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δὲν ἔχη προσλάβει τὴν ἀνθρώπινη θέληση καὶ δὲν τὴν ἐνίσχυσε μέσα στὴν ἐλευθερία του, δὲν ἔχουμε σωθῆ. Ἡ σωτηρία δὲν ἔχει πραγματοποιηθῆ χωρὶς τὴ συνεισφορὰ τῆς ἀποκαταστημένης ἀνθρώπινης ἐλευθερίας: «Εἰ γὰρ θέλων ὁ Ἀδὰμ ὑπήκουσε, καὶ θέλων ἐθεώρησε, καί θελήσας ἔφαγεν, ἄρα πρωτοπαθὴς ἐν ἡμῖν ἡ θέλησις.

Εἰ δὲ πρωτοπαθὴς ἐν ἡμῖν ἡ θέλησις, ταύτην δὲ μετὰ τῆς φύσεως οὐ προσείληφεν ὁ Λόγος ἐνανθρωπήσας, οὐκ ἄρα ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας γέγονα. Εἰ δὲ ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας οὐ γέγονα, οὐκ ἄρα ἐσώθην, εἴπερ τὸ ἀπρόσληπτον ἀθεράπευτον».(103)

Εγκώμιο Α΄ στην πάνσεπτη Κοίμηση της Μητέρας του Θεού Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού

 1. «Μ' εγκώμια μνημονεύουμε τους δίκαιους», λέγει ο σοφώτατος Σολομώντας. «Ο θάνατος των αγίων Του είναι αξετίμητος για το Θεό», προείπε ο θεοπάτορας Δαβίδ. Αν λοιπόν όλους τους δίκαιους τους μνημονεύουμε εγκωμιαστικά, ποιος δε θα προσφέρη τον έπαινό του στη βρυσομάννα της δικαιοσύνης και της οσιότητας το θησαυρό, όχι για να δοξάση, μα για να δοξαστή ο ίδιος με δόξα αιώνια;

Δεν έχει ανάγκη από τη δική μας δόξα η σκηνή της δόξας του Θεού, ή πόλη του Θεού, μια και γι' Αυτήν ειπώθηκαν λόγια δοξασμένα, καθώς της λέγει ο εξαίσιος Δαβίδ: «Δεδοξασμένα ελαλήθη περί σου, η πόλις του Θεού».

Αλήθεια, ποια τάχα μπορούμε να νομίσουμε για πόλη του αόρατου και άπειρου Θεού, που όλα τα χωράει στην παλάμη Του, παρά μόνο Εκείνη, που με αληθινά υπερφυσικό και υπερούσιο τρόπο εχώρεσε απερίγραπτα τον υπερούσιο Λόγο του Θεού και Θεό; Γι' Αυτήν ο ίδιος ο Κύριος με τα χείλη του προφήτη έχει λαλήσει λόγια όλο δόξα, γιατί τί ενδοξότερο υπάρχει από την αποδοχή της αρχαίας αληθινής Θεϊκής Βουλής ;

Πρωτ. Δημήτριος Στανιλοάε Εἰσαγωγὴ* στὴ «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ Μετάφραση ἀπὸ τὰ γαλλικά Ἰγνάτιος Σακαλῆς Ἀθῆναι, Ἀποστολικὴ Διακονία, 1997 [Γ’ἔκδ. ]

 
Ὁ ἀγῶνας κατὰ τοῦ μονοθελητισμοῦ

Ἀρχίζοντας ἀπὸ τὸ 634, ὁ ἅγιος Μάξιμος ἐνδιαφέρεται ὅλο καὶ πιὸ πολὺ γιὰ τὴ μονοθελητικὴ ἔριδα ποὺ φάνηκε στὸν ὁρίζοντα.

Ἄν, μὲ τὴν ἀνασκευὴ τοῦ ὠριγενισμοῦ, ἔσωσε τὴ χριστιανικὴ πνευματικὴ ζωὴ ἀπὸ μιὰ θεωρητικὴ βάση ποὺ στεροῦσε τόσο τὸ Θεό, ὅσο καὶ τὸν ἄνθρωπο, ἀπὸ τὴν ἐλευθερία καὶ ἀπογύμνωνε τὴ γήινη ὕπαρξη ἀπὸ τὴ θετική της ἀξία, καταδικάζοντάς τὴν σ' ὅλο τὸ βάρος μιᾶς μοιραίας κυκλικῆς κίνησης, μὲ τὴν ἀνασκευὴ τοῦ μονοενεργητισμοῦ καὶ τοῦ μονοθελητισμοῦ θὰ σώση τὴν ἐλευθερία τῶν ἀνθρώπινων ὄντων ἀπὸ ἕνα θεῖο ντετερμινισμό, ποὺ θὰ στεροῦσε ἐξίσου αὐτὰ τὰ ὄντα ἀπὸ τὴν ἀξία τους καὶ θὰ ὑποδήλωνε τὴν ἀνικανότητα τοῦ Θεοῦ νὰ δημιουργήση ὄντα ἐλεύθερα καὶ νὰ διατηρήση μ' αὐτὰ μιὰ σχέση πραγματικῆς ἀγάπης. Ἀνάμεσα στοὺς δύο ἀγῶνες τοῦ ἁγίου Μαξίμου ὑπάρχει ἕνας βαθὺς ἐσωτερικὸς σύνδεσμος.

Φαίνεται ὅτι ὁ ἅγιος Μάξιμος ἔμεινε ὥς τὸ 646 στὴν Καρχηδόνα, διατηρῶντας ἀγαθὲς σχέσεις μὲ τοὺς κυβερνῆτες Πέτρο τὸν Ἐπιφανῆ καὶ Γεώργιο, ποὺ διατηροῦσαν κάποια ἀνεξαρτησία ἀπέναντι στὸν αὐτοκράτορα τοῦ Βυζαντίου.(50) Ὥς τὸ 638 οἱ δύο ἀντιμαχόμενες μερίδες κρατοῦσαν κάποια ἀνακωχή, ἀποφεύγοντας νὰ κηρύξη ἡ μιὰ τὴν ἄλλη ἀντίπαλό της καὶ νὰ ἐπιμείνουν στὴ μιὰ ἢ στὶς δύο ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ. Ἡ φιλονικία ἀνάβει στὶς ἀρχὲς τοῦ 638, ὅταν ὁ αὐτοκράτορας Ἡράκλειος δημοσιεύη τὸ διάταγμα «Ἔκθεσις», μὲ τὸ ὁποῖο, ἐπιτάσσοντας ἐκ νέου σιωπὴ πάνω στὸ ζήτημα ἂν ὑπάρχουν μία ἢ δύο ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ, ἐπιβάλλει νὰ ὁμολογοῦν ὅλοι μιὰ μόνο θέληση, σ' Αὐτόν.(51) Στὸ τέλος τοῦ 638 ὁ Πύρρος γίνεται Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως σὰν διάδοχος τοῦ Σεργίου καὶ ἀπειλεῖ μὲ ἀνάθεμα ὅλους, ὅσοι δὲ θὰ δέχονταν τὴν ‘Ἔκθεση’. Ὁ ἅγιος Μάξιμος γίνεται ὁ ὑπερασπιστὴς ὁ πιὸ κατηγορηματικὸς καὶ ὁ πιὸ συνεπής τῆς θεωρίας τῶν δύο θελήσεων τοῦ Χριστοῦ, κυρίως ἐπειδὴ ὁ Σωφρόνιος, ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων, πέθανε τὸ 637. Ἀνάμεσα στὰ 642 – 645 «εἶναι ἡ ψυχὴ τοῦ κινήματος ποὺ ξεκινᾶ ἀπὸ τὴν Ἀφρική, γιὰ νὰ ὑπερασπίση τὴν καθαρὴ πίστη».(52)

Οἱ πρῶτες γραπτὲς ἐκδηλώσεις ἐνάντια στὴν καινούργια αἴρεση εἶναι τοῦ 633-634, ἢ λίγο ἀργότερα, καὶ περιέχονται στὸ πρῶτο μέρος τοῦ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν» (δεύτερο χρονολογικά) καὶ στὴν ἐπιστολή, ποὺ ἀπευθύνεται στὸν πρεσβύτερο καὶ ἡγούμενο Πύρρο (προφανῶς τὸ μελλοντικὸ Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως). Καὶ στὰ δύο ἔργα χρησιμοποιεῖ συγγενικὲς ἐκφράσεις. Ἴσως ὁ ἅγιος Μάξιμος ἔγραψε αὐτὴ τὴν ἐπιστολὴ προτοῦ συνθέση τὸ ἐν λόγῳ κεφάλαιο τοῦ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν».(53)