Εγκώμιο Α΄ στην πάνσεπτη Κοίμηση της Μητέρας του Θεού Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού

 1. «Μ' εγκώμια μνημονεύουμε τους δίκαιους», λέγει ο σοφώτατος Σολομώντας. «Ο θάνατος των αγίων Του είναι αξετίμητος για το Θεό», προείπε ο θεοπάτορας Δαβίδ. Αν λοιπόν όλους τους δίκαιους τους μνημονεύουμε εγκωμιαστικά, ποιος δε θα προσφέρη τον έπαινό του στη βρυσομάννα της δικαιοσύνης και της οσιότητας το θησαυρό, όχι για να δοξάση, μα για να δοξαστή ο ίδιος με δόξα αιώνια;

Δεν έχει ανάγκη από τη δική μας δόξα η σκηνή της δόξας του Θεού, ή πόλη του Θεού, μια και γι' Αυτήν ειπώθηκαν λόγια δοξασμένα, καθώς της λέγει ο εξαίσιος Δαβίδ: «Δεδοξασμένα ελαλήθη περί σου, η πόλις του Θεού».

Αλήθεια, ποια τάχα μπορούμε να νομίσουμε για πόλη του αόρατου και άπειρου Θεού, που όλα τα χωράει στην παλάμη Του, παρά μόνο Εκείνη, που με αληθινά υπερφυσικό και υπερούσιο τρόπο εχώρεσε απερίγραπτα τον υπερούσιο Λόγο του Θεού και Θεό; Γι' Αυτήν ο ίδιος ο Κύριος με τα χείλη του προφήτη έχει λαλήσει λόγια όλο δόξα, γιατί τί ενδοξότερο υπάρχει από την αποδοχή της αρχαίας αληθινής Θεϊκής Βουλής ;

Πρωτ. Δημήτριος Στανιλοάε Εἰσαγωγὴ* στὴ «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ Μετάφραση ἀπὸ τὰ γαλλικά Ἰγνάτιος Σακαλῆς Ἀθῆναι, Ἀποστολικὴ Διακονία, 1997 [Γ’ἔκδ. ]

 
Ὁ ἀγῶνας κατὰ τοῦ μονοθελητισμοῦ

Ἀρχίζοντας ἀπὸ τὸ 634, ὁ ἅγιος Μάξιμος ἐνδιαφέρεται ὅλο καὶ πιὸ πολὺ γιὰ τὴ μονοθελητικὴ ἔριδα ποὺ φάνηκε στὸν ὁρίζοντα.

Ἄν, μὲ τὴν ἀνασκευὴ τοῦ ὠριγενισμοῦ, ἔσωσε τὴ χριστιανικὴ πνευματικὴ ζωὴ ἀπὸ μιὰ θεωρητικὴ βάση ποὺ στεροῦσε τόσο τὸ Θεό, ὅσο καὶ τὸν ἄνθρωπο, ἀπὸ τὴν ἐλευθερία καὶ ἀπογύμνωνε τὴ γήινη ὕπαρξη ἀπὸ τὴ θετική της ἀξία, καταδικάζοντάς τὴν σ' ὅλο τὸ βάρος μιᾶς μοιραίας κυκλικῆς κίνησης, μὲ τὴν ἀνασκευὴ τοῦ μονοενεργητισμοῦ καὶ τοῦ μονοθελητισμοῦ θὰ σώση τὴν ἐλευθερία τῶν ἀνθρώπινων ὄντων ἀπὸ ἕνα θεῖο ντετερμινισμό, ποὺ θὰ στεροῦσε ἐξίσου αὐτὰ τὰ ὄντα ἀπὸ τὴν ἀξία τους καὶ θὰ ὑποδήλωνε τὴν ἀνικανότητα τοῦ Θεοῦ νὰ δημιουργήση ὄντα ἐλεύθερα καὶ νὰ διατηρήση μ' αὐτὰ μιὰ σχέση πραγματικῆς ἀγάπης. Ἀνάμεσα στοὺς δύο ἀγῶνες τοῦ ἁγίου Μαξίμου ὑπάρχει ἕνας βαθὺς ἐσωτερικὸς σύνδεσμος.

Φαίνεται ὅτι ὁ ἅγιος Μάξιμος ἔμεινε ὥς τὸ 646 στὴν Καρχηδόνα, διατηρῶντας ἀγαθὲς σχέσεις μὲ τοὺς κυβερνῆτες Πέτρο τὸν Ἐπιφανῆ καὶ Γεώργιο, ποὺ διατηροῦσαν κάποια ἀνεξαρτησία ἀπέναντι στὸν αὐτοκράτορα τοῦ Βυζαντίου.(50) Ὥς τὸ 638 οἱ δύο ἀντιμαχόμενες μερίδες κρατοῦσαν κάποια ἀνακωχή, ἀποφεύγοντας νὰ κηρύξη ἡ μιὰ τὴν ἄλλη ἀντίπαλό της καὶ νὰ ἐπιμείνουν στὴ μιὰ ἢ στὶς δύο ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ. Ἡ φιλονικία ἀνάβει στὶς ἀρχὲς τοῦ 638, ὅταν ὁ αὐτοκράτορας Ἡράκλειος δημοσιεύη τὸ διάταγμα «Ἔκθεσις», μὲ τὸ ὁποῖο, ἐπιτάσσοντας ἐκ νέου σιωπὴ πάνω στὸ ζήτημα ἂν ὑπάρχουν μία ἢ δύο ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ, ἐπιβάλλει νὰ ὁμολογοῦν ὅλοι μιὰ μόνο θέληση, σ' Αὐτόν.(51) Στὸ τέλος τοῦ 638 ὁ Πύρρος γίνεται Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως σὰν διάδοχος τοῦ Σεργίου καὶ ἀπειλεῖ μὲ ἀνάθεμα ὅλους, ὅσοι δὲ θὰ δέχονταν τὴν ‘Ἔκθεση’. Ὁ ἅγιος Μάξιμος γίνεται ὁ ὑπερασπιστὴς ὁ πιὸ κατηγορηματικὸς καὶ ὁ πιὸ συνεπής τῆς θεωρίας τῶν δύο θελήσεων τοῦ Χριστοῦ, κυρίως ἐπειδὴ ὁ Σωφρόνιος, ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων, πέθανε τὸ 637. Ἀνάμεσα στὰ 642 – 645 «εἶναι ἡ ψυχὴ τοῦ κινήματος ποὺ ξεκινᾶ ἀπὸ τὴν Ἀφρική, γιὰ νὰ ὑπερασπίση τὴν καθαρὴ πίστη».(52)

Οἱ πρῶτες γραπτὲς ἐκδηλώσεις ἐνάντια στὴν καινούργια αἴρεση εἶναι τοῦ 633-634, ἢ λίγο ἀργότερα, καὶ περιέχονται στὸ πρῶτο μέρος τοῦ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν» (δεύτερο χρονολογικά) καὶ στὴν ἐπιστολή, ποὺ ἀπευθύνεται στὸν πρεσβύτερο καὶ ἡγούμενο Πύρρο (προφανῶς τὸ μελλοντικὸ Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως). Καὶ στὰ δύο ἔργα χρησιμοποιεῖ συγγενικὲς ἐκφράσεις. Ἴσως ὁ ἅγιος Μάξιμος ἔγραψε αὐτὴ τὴν ἐπιστολὴ προτοῦ συνθέση τὸ ἐν λόγῳ κεφάλαιο τοῦ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν».(53)

ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΑΧΡΑΝΤΙΝΟ ΜΕΤΟΧΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΛΙΝΟΥ ΣΤΑ ΑΗΔΟΝΙΑ ΤΟΥ ΚΟΡΘΙΟΥ 2026

 

 Το πρωί της Τρίτης 25 Αυγούστου 2026 και ώρα 7:30 στο Παναχραντινό μετόχι της Παναγίας του Αλινού στα Αηδόνια Κορθίου θα τελεστεί Όρθρος και Πανηγυρική Θεία Λειτουργία με τη συμμετοχή των Παναχραντινών πατέρων.

«Ἐπὶ σοὶ Χαίρει, Κεχαριτωμένη. Πᾶσα ἡ κτίσις» Φώτης Κόντογλου Ἡ Κοίμησις τῆς Θεοτόκου

 «Ὡς ἐμψύχῳ Θεοῦ κιβωτῷ ψαυέτω μηδαμῶς χεὶρ ἀμυήτων· χείλη δὲ πιστῶν τὴ Θεοτόκῳ ἀσιγήτως φωνὴν τοῦ ἀγγέλου ἀναμέλποντα, ἐν ἀγαλλιάσει βοάτω· Ὄντως ἀνωτέρα πάντων ὑπάρχεις, Παρθένε ἁγνή». «Ἐσένα ποὺ εἶσαι ζωντανὴ κιβωτὸς τοῦ Θεοῦ, ἂς μὴ σὲ ἀγγίζει ὁλότελα χέρι ἄπιστο, ἀλλὰ χείλια πιστὰ ἂς ψάλλουνε δίχως νὰ σωπάσουνε τὴ φωνὴ τοῦ ἀγγέλου (ὁ ὑμνωδὸς θέλει νὰ πεῖ τὴ φωνὴ τοῦ ἀρχαγγέλου Γαβριήλ, ποὺ εἶπε «εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξί») κι ἂς κράζουνε: «Ἀληθινά, εἶσαι ἀνώτερη ἀπ᾿ ὅλα Παρθένε ἁγνή».

Ἀλλοίμονο! Ἀμύητοι, ἄπιστοι, ἀκατάνυχτοι, εἴμαστε οἱ πιὸ πολλοὶ σήμερα, τώρα ποὺ ἔπρεπε νὰ προσπέσουμε μὲ δάκρυα καυτερὰ στὴν Παναγία καὶ νὰ ποῦμε μαζὶ μὲ τὸ Θεόδωρο Δούκα τὸ Λάσκαρη, ποὺ σύνθεσε μὲ συντριμένη καρδιὰ τὸν παρακλητικὸ κανόνα: «Ἐκύκλωσαν αἱ τοῦ βίου μὲ ζάλαι ὥσπερ μέλισσαι κηρίον, Παρθένε». «Σὰν τὰ μελίσσια ποὺ τριγυρίζουνε γύρω στὴν κερήθρα, ἔτσι κ᾿ ἐμένα μὲ ζώσανε οἱ ζαλάδες τῆς ζωῆς καὶ πέσανε ἀπάνω στὴν καρδιά μου καὶ τὴν κατατρυπᾶνε μὲ τὶς φαρμακερὲς σαγίτες τους. Ἄμποτε, Παναγιά μου, νὰ σὲ βρῶ βοηθό, νὰ μὲ γλύτωσεις ἀπὸ τὰ βάσανα». Μὰ ποιὸς ἀπό μας γυρεύει βοήθεια ἀπὸ τὴν Παναγία, ἀπὸ τὸν Χριστὸ κι᾿ ἀπὸ τοὺς ἁγίους; Γυρεύουμε βoήθεια ἀπὸ τὸ κάθε τί, παρεκτῶς ἀπὸ τὸ Θεό. Ἀλλὰ τί βοήθεια μποροῦνε νὰ δώσουνε στὸν ἄνθρωπο τὰ εἴδωλα τὰ λεγόμενα «ἐπιστήμη» καὶ «τέχνη»; Ὁ ἅγιος Ἰσαὰκ ὁ ἀναχωρητὴς λέγει: «Σ᾿ ὅλους τοὺς δρόμους ποὺ πορεύονται οἱ ἄνθρωποι σὲ τοῦτον τὸν κόσμο δὲv βρίσκουνε σὲ κανένα τὴν εἰρήνη, ὡς ποὺ vα σιμώσουμε στὴν ἐλπίδα τοῦ Θεοῦ. Μὰ ἀλλοίμονο οἱ πιὸ πολλοὶ ἄvθρωποι εἶναι «οἱ μὴ ἔχοντες ἐλπίδα» ὅπως λέγει ὁ Παῦλος.

 

Πρωτ. Δημήτριος Στανιλοάε Εἰσαγωγὴ* στὴ «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ Μετάφραση ἀπὸ τὰ γαλλικά Ἰγνάτιος Σακαλῆς Ἀθῆναι, Ἀποστολικὴ Διακονία, 1997 [Γ’ἔκδ. ]

 

Ὑπόλοιπα ἔργα Ὡς τὸ 630 ἢ λίγο ἀργότερα, ὁ ἅγιος Μάξιμος πρέπει νὰ ἔγραψε τὸ «Εἰς τὴν Προσευχὴν τοῦ Πάτερ Ἡμῶν, πρὸς ἕνα φιλόχριστον Ἑρμηνεία Σύντομος» καὶ τὴ «Μυσταγωγία», ποὺ συγγενεύουν μὲ τὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν» σὲ ὅρους καὶ Ἰδέες. Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὰ τὰ δύο ἔργα, ἔχει συνθέσει πιθανὸν τὸ «Πρὸς Θαλάσσιον περὶ Διαφόρων Ἄπόρων της Θείας Γραφῆς», τὸ δεύτερο μεγάλο πνευματικὸ ἔργο του μετὰ τὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν». Αὐτὸ τὸ ἔργο παραπέμπει στὴν «Ἀπόκρισιν 39»,(48) ἕνα κείμενο τοῦ δεύτερου μέρους (πρώτου χρονολογικά) τοῦ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν». Αὐτὰ τὰ δύο ἔργα ἀσχολοῦνται μὲ τὰ ἴδια προβλήματα. Αὐτὸ ποὺ τὰ κάνει νὰ ξεχωρίζουν, εἶναι ὅτι στὸ «Πρὸς Θαλάσσιον» γίνεται μιὰ κάποια συστηματοποίηση τοῦ ὑλικοῦ, ποὺ περιέχεται στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν», μιὰ κάποια τακτοποίηση τοῦ ὑλικοῦ σύμφωνα μὲ τὰ στάδια, ποὺ διατρέχει ἡ ψυχὴ κατὰ τὴν πνευματική της ἐξύψωση• ὕστερα ὅτι ἀπουσιάζει ἡ ἀντί-ὠριγενικὴ πολεμική. Μετὰ τὸ ἔργο αὐτό, φαίνεται ὅτι γράφηκαν τὰ «Κεφάλαια Σ' περὶ Θεολογίας καὶ τῆς Ἐνσάρκου Οἰκονομίας τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ» (γνωστικά), ποὺ ἐξαρτῶνται τόσο ἀπὸ τὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν», ὅσο καὶ ἀπὸ τὸ «Πρὸς Θαλάσσιον». Περίπου τὸν ἴδιο καιρὸ πρέπει νὰ ἔχη γραφῆ καὶ τὸ ἔργο «Πρὸς Θεόπεμπτον Σχολαστικόν», ποὺ συγγενεύει στὸ ὕφος μὲ τὰ «Κεφάλαια Σ' περὶ Θεολογίας καὶ τῆς Ἐνσάρκου Οἰκονομίας» (γνωστικά).

Η Κοίμηση της Θεοτόκου +Πρωτοπρεσβυτέρου Αλεξάνδρου Σμέμαν

 

Τον Αύγουστο η Εκκλησία τιμά το τέλος της επίγειας ζωής της Παρθένου Μαρίας, τον θάνατο της, την κοίμηση της όπως είναι πια γνωστή και σε αυτή τη λέξη περικλείονται το όνειρο, η ευλογία, η ειρήνη, η ηρεμία και η χαρά.

Δεν γνωρίζουμε λεπτομέρειες για τις συνθήκες της κοίμησης της Παναγίας, της Μητέρας του Κυρίου. Διάφορες ιστορίες και διηγήσεις, γεμάτες αγάπη και τρυφερότητα διασώθηκαν μέχρι τις μέρες μας από την εποχή της πρώτης Εκκλησίας, ακριβώς όμως λόγω της ποικιλότητας τους, δεν είμαστε υποχρεωμένοι να υποστηρίξουμε την «ιστορικότητα» καμιάς από αυτές. Με τη γιορτή της Κοιμήσεως η μνήμη και η αγάπη της Εκκλησίας επικεντρώνονται όχι στην ιστορικότητα και πραγματικότητα του γεγονότος, την ήμερα και τον τόπο όπου αυτή η μοναδική γυναίκα, η Μητέρα όλων των μητέρων συμπλήρωσε την επίγεια ζωή της.

Όπου και όποτε και αν συνέβη, η Εκκλησία αντίθετα τονίζει την ουσία και το νόημα του θανάτου της, μνημονεύοντας τον θάνατο αυτής της οποίας ο Υιός, σύμφωνα με την χριστιανική μας πίστη, νίκησε τον θάνατο, αναστήθηκε εκ των νεκρών και υποσχέθηκε σε μας την τελική ανάσταση και τη νίκη της αιώνιας ζωής.

Πρωτ. Δημήτριος Στανιλοάε Εἰσαγωγὴ* στὴ «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ Μετάφραση ἀπὸ τὰ γαλλικά Ἰγνάτιος Σακαλῆς Ἀθῆναι, Ἀποστολικὴ Διακονία, 1997 [Γ’ἔκδ. ]

 «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν»

Ἀπὸ τὸν καιρὸ πού ἐμόνασε στὴν Κύζικο, στὶς συνομιλίες μὲ τὸν ἐπίσκοπο Ἰωάννη τῆς Κυζίκου πάνω σὲ μερικὰ κείμενα τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, ὁ ἅγιος Μάξιμος εἶχε συλλάβει, σὲ γενικὲς γραμμές, τὸ σχέδιο τοῦ δεύτερου μέρους τοῦ ἔργου του «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν τῶν Ἁγίων Διονυσίου καὶ Γρηγορίου».

Ὁ P. Sherwood ἔδειξε ὅτι στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν» ἔχομε τὴν πιὸ ριζικὴ ἀντιστροφὴ τοῦ ὠριγενικοῦ μύθου γιὰ τὴν ἀρχικὴ ἑνότητα ὅλων τῶν πνευμάτων (Λογικῶν ἑνὰς) μέσα στὸ Θεό, γιὰ τὴ διάσπαση αὐτῆς τῆς ἑνότητας, γιὰ τὴν περικάλυψή τους μέσα στὰ σώματα σὰν τιμωρία καὶ γιὰ τὴν ἐπιστροφή τους σ' αὐτὴ τὴν ἑνότητα ταυτόχρονα μὲ τὴν ἀπόθεση τῶν σωμάτων.(15) Συνάμα ὁ Sherwood ἔδειξε ὅτι μερικὰ κεφάλαια τοῦ «Κεφάλαια Σ' Περὶ Θεολογίας καὶ τῆς Ἐνσάρκου Οἰκονομίας τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ» (δύο ἑκατοντάδες γνωστικῶν κεφαλαίων), γιὰ τὰ ὁποῖα ὁ Urs von Balthasar ἔλεγε ὅτι ἦταν ἐπηρεασμένα ἀπὸ τὸν Ὤριγένη,(16) περιέχουν μιὰν ἀναίρεση τοῦ ὠριγενισμοῦ, ἐπειδὴ αὐτὰ εἶναι περίληψη τῆς ἀναίρεσης ποὺ ἔγινε στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν».(17)

Ἐν τούτοις, τὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν», δὲ δίνει τὴν ἐντύπωση ὅτι εἶχε σὰν μόνο σκοπὸ τὴν ἀναίρεση τοῦ ὠριγενισμοῦ. Ἡ ἐπιδίωξη τοῦ ἁγίου Μαξίμου ἦταν νὰ δημιουργήση μὲ τὸ ἔργο αὐτὸ ἕνα θετικὸ θεμέλιο τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Εἶχε κάνει, μέσα στὰ ἔργα του τῆς πρώτης περιόδου, μιὰν ὀρθόδοξη ἔκθεση τῆς πνευματικῆς ζωῆς, διορθώνοντας τὸν Εὐάγριο. Ἀλλά, μὲ τὴν εὐκαιρία αὐτή, εἶδε πὼς ἦταν ἀπαραίτητο νὰ θεμελιώση πιὸ θεολογικὰ τὴν πνευματικὴ ζωή, μὲ τὸ ὀρθόδοξο νόημα τοῦ ὅρου, μαζὶ μὲ τὴν ἀναίρεση τῶν ὠριγενικῶν φιλοσοφικῶν προϋποθέσεων, ποὺ βρίσκονται στὴ βάση τῆς πνευματικῆς ζωῆς, ὅπως τὴν παρουσιάζει ὁ Εὐάγριος.

Ἐπιδιώκοντας νὰ θεμελιώση θεολογικὰ τὴν ἀληθινὴ πνευματικὴ ζωή, ὁ ἅγιος Μάξιμος θὰ προσαρμόση στὸ ὀρθόδοξο νόημα τὴ διδασκαλία τοῦ Ὠριγένη γιὰ τὸ Λόγο καὶ τοὺς λόγους.(18) Στὰ «Κεφάλαια Περὶ Ἀγάπης», ὁ ἅγιος Μάξιμος εἶχε ἐκθέσει ἐμπειρικὰ τὴν πάλη μὲ τὰ ἐγωιστικὰ πάθη καὶ τὴν καλλιέργεια τῶν ἀρετῶν, ποὺ κορυφώνονται στὴν ἀγάπη. Στὸ «Περὶ Διαφόρων Ἀποριῶν» παρουσιάζει τὶς ἀρετὲς σὰν χαρακτηριστικὰ τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ἀποκαταστημένου μέσα στὸν αὐθεντικὸ «λόγο» του, καὶ ὅλη τὴν πνευματικὴ ἀνάπτυξη τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὶς ἀρετὲς σὰν μία ἀνύψωση, ποὺ κατευθύνεται, ἀπὸ τὴ μιὰ πλευρά, ἀπὸ τὸν προσωπικὸ θεῖο Λόγο, σὲ μιὰν ὅλο καὶ μεγαλύτερη ἐξομοίωση τοῦ ἀνθρώπου μ' Αὐτόν, καὶ ὑποστηρίζεται, ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἀπὸ τὶς προσπάθειες τοῦ ἀνθρώπου, ὡδηγημένες καὶ ἐμψυχωμένες ἀπὸ τὸν ἀνθρώπινο λόγο του, ποὺ προσελκύεται ἀπὸ τὸ θεῖο Λόγο. Μ' αὐτὴ τὴν πρόβαση, ὁ ἀνθρώπινος λόγος ὑψώνεται πρὸς τὸν ὑπέρτατο Λόγο καὶ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι καλοῦνται νὰ κάνουν τὸ ἴδιο, ὁδηγῶντας ταυτόχρονα καὶ τοὺς λόγους ὅλων τῶν δημιουργημάτων πρὸς τὸν ὑπέρτατο Λόγο, ἀπὸ τὸν ὁποῖο ἔχουν προέλθει. Βλέπομε πὼς ὁ ἅγιος Μάξιμος γνωρίζει δύο ἔννοιες τοῦ λόγου: α) τὸν ὀντολογικὸ λόγο, ποὺ ἐκφράζει ὁλόκληρη τὴν ὀργάνωση ἢ τὴν ἒννοια μιᾶς πραγματικότητας, καὶ ποὺ προσιδιάζει σὲ κάθε ὄν, ἐπειδὴ εἶναι μιὰ ἐσωτερικὴ ἀρχὴ ποὺ δημιουργεῖ, ὀργανώνει, συντηρεῖ καὶ προάγει τὸ κάθε ὂν• β) ἕνα λόγο ποὺ λειτουργεῖ σύμφωνα μ' αὐτὴ τὴν ὀντολογικὴ ἀρχὴ καὶ ποὺ προσιδιάζει στὰ ἐνσυνείδητα ὄντα μονάχα.

Εις την Πάνδοξον Κοίμησιν της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών και Παναχράντου Θεοτόκου. Αγ. Νικόλαος Καβάσιλας

Kανείς νομίζω δεν αγνοεί ότι σπουδαιότερος αγώνας ρητορικής εγκωμιαστικού λόγου δεν μπορεί να υπάρξη από αυτόν εδώ, εάν βέβαια ήθελε προσπαθήσει κανείς να τηρήση τα καθιερωμένα και πρέποντα.

Εγώ προσωπικά δυσκολεύομαι τόσο περισσότερο να επιδιώξω στην προκειμένη περίσταση τον πρέποντα λόγο, όσο νομίζω ότι όλοι μεν οι άνθρωποι οφείλουν ασφαλώς αυτό τον άθλο των εγκωμίων προς την Παρθένο, πλην όμως ούτε είναι καν δυνατόν να ελπίζουν ότι θα ανταποκριθούν με τα εγκώμιά τους στο μεγαλείο της πραγματικότητας.

Γι' αυτό ακριβώς δεν είναι δυνατόν να μας κατηγορήσουν για τόλμη. Γιατί πού υπάρχει τόλμη; Το να καταπιάνεται βέβαια κανείς με υψηλά θέματα και να εγκαταλείπη την προσπάθεια εμπρός στο ενδεχόμενο μιας ήττας δεν θα ήταν λογικό.

Πράγματι κανείς απολύτως δεν θα μπορούσε να κατηγορήση όσους υστέρησαν στον αγώνα τον οποίο κανείς δεν είναι δυνατόν να κερδίση. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να χαρακτηρισθή υποχώρηση ή ήττα ό,τι είναι έκτος ευθύνης και κατηγορίας;