Ο Άγιος Νικόδημος γράφει για την Υπεραγία Θεοτόκο από το βιβλίο του Αγίου Νικόδημου του Αγιορείτου, «Εορτοδρόμιον ήτοι Ερμηνεία εις τους Ασματικούς Κανόνας των Δεσποτικών και Θεομητορικών Εορτών», Βενετία 1836, σελ. 697-698. από το περιοδικό «Προς την ΝΙΚΗΝ», τεύχη 714, Αύγουστος 2009

 
«Η Κυρία Θεοτόκος δεν ξεθάρρεψε με τα πολλά θαύματα πού αξιώθηκε να ζήσει, ούτε πέρασε τη ζωή της απρόσεκτα, αλλά φρόντιζε να ανταποκρίνεται πρόθυμα σ' αυτά, με το να επιδίδεται με πολλή υπομονή σε κάθε είδους πνευματική άσκηση και επίσης με το να βοηθά με τις δραστικές της πρεσβείες όλο τον κόσμο και να συνεργεί στο κήρυγμα των αγίων Αποστόλων με τις ιερές νουθεσίες και παραινέσεις της, κι έτσι ζούσε μια ζωή με πνευματικό αγώνα τόσο έντονο και κοπιαστικό, πού να ξεπερνά κάθε σκέψη και λόγο...

Αν, αγαπητοί μου αδελφοί, μια Μητέρα του Θεού και Βασίλισσα των Ουρανών, η οποία είχε όλες τις αρετές και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, δεν αμελούσε αλλά αγωνιζόταν τόσο πολύ, όπως ακούσατε, πού λοιπόν βρισκόμαστε εμείς, τα σάπια σκουλήκια της γης; Τί να πούμε πια εμείς οι αμαρτωλοί, εμείς οι καταφορτωμένοι από όλα τα πάθη, οι όποιοι αμελούμε και αδιαφορούμε και κοιμόμαστε και δεν αναλαμβάνουμε κανέναν πνευματικό αγώνα και καμία άσκηση; αλλοίμονο! αλλοίμονο μας!
Γι' αυτό ας ξυπνήσουμε, αδελφοί, ας ξυπνήσουμε από τον βαθύ ύπνο της αδιαφορίας, και αν μέχρι τώρα δεν γνωρίζαμε την τόσο ασκητική ζωή της Θεοτόκου και γι' αυτό περνούσαμε τη ζωή μας με ραθυμία, όμως από τώρα πού τη μάθαμε και στο έξης ας έχουμε την Θεοτόκο μπροστά μας ως παράδειγμα κι ας τη μιμούμαστε όσο μας είναι δυνατόν...
Και τότε ή ίδια ή Θεοτόκος θα βοηθήσει στο να σωθούμε. Και στην παρούσα ζωή θα μας προστατεύει από κάθε βλάβη των ορατών και αοράτων εχθρών με το να μας υπερασπίζεται, να δίνει μάχες στο πλευρό μας, να παρακαλεί για μας ακατάπαυστα τον Υιό της και να μας σκεπάζει, όπως το πουλί, εμάς τα αδύνατα σπουργιτάκια της με τις φτερούγες της χάρης και του πλουσίου ελέους της. Και στη μέλλουσα ζωή θα μας αξιώσει να απολαύσουμε την αιώνια βασιλεία του Μονογενούς και γλυκύτατου Υιού της, στον Οποίο ταιριάζει να προσφέρεται κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα Του, τώρα και στους απέραντους αιώνες. Αμήν.»

Κυριακή ΙΑ’ Ματθαίου Το ευαγγέλιο της συγχώρησης Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς (Ματθ. ιη’ 23-35)

 Όταν ο Κύριος Ιησούς άφηνε την τελευταία Του πνοή στο σταυρό, ακόμα και τη στιγμή αυτή της επιθανάτιας αγωνίας Του, προσπαθούσε να κάνει καλό στους ανθρώπους. Δε σκεφτόταν τον εαυτό Του. Στους ανθρώπους ήταν ο νους Του, γι’ αυτό και παράδωσε ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα που έδωσε ποτέ στο ανθρώπινο γένος. Κι αυτό είναι η διδασκαλία Του για τη συγχώρηση. «Πάτερ, άφες αυτοίς· ου γαρ οίδασι τι ποιούσι» (Λουκ. κγ’ 34).

Ποτέ ως τότε δεν είχαν ακουστεί τέτοια λόγια στους τόπους εκτέλεσης. Αντίθετα μάλιστα, εκείνοι που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο με τον ίδιο τρόπο, είτε αθώοι ήταν είτε ένοχοι, συνήθως επικαλούνταν θεούς και ανθρώπους για εκδίκηση. «Εκδικηθείτε», ήταν ο λόγος που ακουγόταν συχνά μπροστά στο ικρίωμα και δυστυχώς ακούγεται ως τις μέρες μας από τους μελλοθάνατους, ακόμα κι από εκείνους που προτού θανατωθούν κάνουν το σταυρό τους.

Ο Χριστός, προτού παραδώσει την τελευταία Του πνοή, συγχώρεσε όλους εκείνους που τον βασάνισαν, τον μυκτήρισαν και τον θανάτωσαν. Προσευχήθηκε στον ουράνιο Πατέρα Του να τους συγχωρέσει, αλλά προχώρησε ακόμα παραπέρα. Τους δικαιολόγησε, βρήκε ελαφρυντικό γι’ αυτούς. Είπε, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι.

 

Κυριακὴ ΙΑ΄ Ματθαίου (Ματθ. 18,23-35) +Μητροπολίτου Φλωρίνης Αυγουστίνου Δύο ἀριθμοὶ

 Συγχώρησις, ἀγαπητοί μου, εἶνε τὸ θέμα τοῦ κηρύγματός μας. —Ὤχ, ἀδερφέ, θέμα ποὺ διάλεξες! θὰ πῇ κάποιος. Σήμερα, ποὺ τὰ πάντα φωνάζουν ἐκδίκησι, ἐσὺ ἔρχεσαι καὶ μὲ καλεῖς νὰ συγχωρήσω; Ποιόν, τὸν ἐχθρό μου;
Ἀλλ᾽ αὐτὸς δὲν εἶνε ἄνθρωπος. Μὲ ἔκλεψε, μοῦ ξερρίζωσε τὰ δέντρα, μοῦ ἔκαψε τὸ σπίτι, μοῦ σκότωσε ἄνθρωπο, μὲ πέταξε στὸ δρόμο… Κ᾽ ἐσὺ μοῦ λὲς «συγχώρησι»; Πάψε νὰ τὸ λές.

Καὶ ὅμως, ἀδελφέ, παρὰ τὸν πόνο σου, κάνε ὑπομονὴ καὶ ἄκουσέ με. Ἡ συγχώρησις δὲν εἶνε δική μου ἐφεύρεσι· εἶνε δίδαγμα τοῦ Θεανθρώπου, ποὺ καὶ δίδαξε καὶ ἐφήρμοσε ὅσο κανείς ἄλλος τὴ συγχώρησι, καὶ πάνω ἀπ᾽ τὸ σταυρὸ παρακάλεσε γιὰ τοὺς ἐχθρούς του· «Πάτερ,ἄ φες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι» (Λουκ. 23,34) .Στὸ ἐρώτημα τοῦ ἀποστόλου Πέτρου «Κύριε, ποσάκις ἁμαρτήσει εἰς ἐμὲ ὁ ἀδελφός μου  καὶ ἀφήσω αὐτῷ; ἕως ἑπτάκις;» ὁ Κύριος ἀπήντησε· «Οὐ λέγω σοι ἕως ἑπτάκις, ἀλλ᾿ ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά» (Ματθ. 18,21-22), ποτέ δηλαδὴ μὴν παύσῃς νὰ συγχωρῇς. Λόγος ἰλιγγιώδης. Καὶὁ Κύριος, γιὰ νὰ δώσῃ μία ἑρμηνεία του, διηγεῖ ται τὴν παραβολὴ τοῦ ἀσπλάχνου δούλου .Δὲν θὰ κάνουμε ἀνάλυσι τῆς παραβολῆς. Ἂς προσέξουμε μόνο τοὺς δύο ἀριθμούς της.

Πρωτ. Δημήτριος Στανιλοάε Εἰσαγωγὴ* στὴ «Μυσταγωγία» τοῦ Ἁγ.Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ Μετάφραση ἀπὸ τὰ γαλλικά Ἰγνάτιος Σακαλῆς Ἀθῆναι, Ἀποστολικὴ Διακονία, 1997 [Γ’ἔκδ. ]

 
Τὰ «Κεφάλαια Περὶ Ἀγάπης»

Ὁ Μ. Viller εἶδε τὰ «Κεφάλαια Περὶ Ἀγάπης» —σύμφωνα μὲ τὰ ὁποῖα ἔκρινε ὁλόκληρο τὸ ἔργο τοῦ ἁγίου Μαξίμου— νὰ ἔχουν τέλεια ἐξάρτηση ἀπὸ τὸν Εὐάγριο τὸν Ποντικό.(5) Ἡ ἴδια ἄποψη ὑποστηρίχτηκε ἀπὸ τὸν J. Hausherr, ποὺ ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ ἅγιος Μάξιμος ἀκολουθεῖ σὲ τελευταία ἀνάλυση ἐξ ὁλοκλήρου τὸν Εὐάγριο, διδάσκοντας, ὅπως ὁ Εὐάγριος (καὶ ὅπως ὁ Ὤριγένης), ὅτι ὁ νοῦς δὲν πρέπει νὰ βγαίνη ἔξω ἀπὸ τὸν ἑαυτό του, γιὰ νὰ γνωρίση τὸ Θεό, πρᾶγμα ποὺ σκέπτεται ὁ Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης, κατὰ τὸν ὁποῖο ὁ Θεὸς εἶναι πέρα ἀπὸ κάθε κατανόηση, μὲ τὸ νὰ βρίσκεται μέσα στὰ σκοτάδια ποὺ ὑπερβαίνουν τὴ διάνοια. Κατὰ τὸν Hausherr, στὴ βάση τῆς σκέψεως τοῦ ἁγίου Μαξίμου μποροῦμε νὰ βροῦμε, σ' ὅλη τὴ γραμμή, τὴν ἐπιρροὴ τοῦ διανοητικοῦ νατουραλισμοῦ τοῦ Εὐαγρίου. Δὲ δανείστηκε ἀπὸ τὸ Διονύσιο παρὰ μόνο λεκτικὲς διατυπώσεις, ἀναφομοίοτες στὴ σκέψη του, ποὺ ἦταν ὁλότελα ὑποταγμένη στὸν Εὐάγριο.(6)

Πράγματι, τὰ «Κεφάλαια Περὶ Ἀγάπης» δείχνουν κάποια λεκτικὴ ἐξάρτηση ἀπὸ τὸν Εὐάγριο. Ἀλλὰ δὲν πρέπει μὲ βάση αὐτὸ νὰ κριθῆ ὁ ἅγιος Μάξιμος συνολικά. Ἐξ ἄλλου, ἀκόμα καὶ μέσα στὰ «Κεφάλαια» αὐτά, πέρα ἀπὸ τὴ λεκτικὴ ἐξάρτηση, ξεχωρίζει καθαρὰ μιὰ προσωπικὴ σύλληψη.

Ὁ Η. U. von Balthasar σημείωσε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα κατὰ γενικὸ μόνο τρόπο τὸ 1941.(7) Ὁ ἴδιος στὴν «Εἰσαγωγή» τῆς γερμανικῆς μετάφρασης αὐτοῦ τοῦ ἔργου ἔκαμε φανερὴ αὐτὴ τὴ βεβαιότητα μὲ ἐπαρκεῖς συγκεκριμένες ἀποδείξεις.

 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΑ ΜΑΤΘΑΙΟΥ Περί σκληροκαρδίας Αγ.Λουκά Κριμαίας

 Ποιος άνθρωπος δεν θα θυμώσει και δεν θα δια­μαρτυρηθεί ακούγοντας την παραβολή του κάκου δού­λου στον όποιο ό κύριος του συγχώρεσε ένα μεγάλο χρέος ενώ αυτός δεν ήθελε να συγχωρέσει στον πλη­σίον του ένα μικρό;
Ταράζεται ή καρδιά μας όταν βλέπουμε τίς χειρό­τερες εκδηλώσεις των παθών καί της άμ»ρτωλότητας των ανθρώπων. Σωστά είπε ό προφήτης Δαβίδ «Καί έρρύσατο την ψυχήν μου εκ μέσον σκύμνων, έκοιμήθην τεταραγμένος υιοί ανθρώπων, οι οδόντες αυτών όπλα καί βέλη, καί ή γλώσσα αυτών μάχαιρα οξεία» (Ψαλ. 56, 5). Καί δεν το λέει για τους φονιάδες καί τους κακούργους αλλά για μας τους απλούς ανθρώ­πους. Εμάς μας αποκαλεί λιοντάρια καί λέει ότι τα δόντια μας είναι όπλα καί βέλη και ή γλώσσα - ακο­νισμένο σπαθί. Καί το σπαθί είναι όργανο του φόνου.

Κυριακή ΙΑ΄ Ματθαίου Ας μάθουμε να συγχωρούμε π. Αθανάσιος Μυτιληναίος [Ματθ. 18, 23-35]

 Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου που εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 30-8-1992

Πάντοτε, αγαπητοί μου, στις ανθρώπινες σχέσεις θα υπάρχουν διαφορές. Και πολλές φορές ο ένας θα είναι ο αδικών και ο άλλος ο αδικούμενος. Και ἐν στενῇ και ἐν εὐρείᾳ ἐννοίᾳ. Και τίθεται το ερώτημα: Το πώς θα μπορούν αυτές οι σχέσεις να αποκαθίστανται, πράγμα πολύ αναγκαίον για την ομαλή συνύπαρξη των ανθρώπων. Πώς αλλιώς παρά με την ανεξικακία ή με την αμνησικακία, να μην θυμάται κανείς την κακία του άλλου, που εκφράζονται με την εκ βάθους καρδίας συγχωρητικότητα. Κι αν συμβαίνουν, υποτίθεται, απεριόριστες προστριβές, πόσο μπορεί να ισχύει αυτή η συγχωρητικότητα; Απεριόριστα. Αρκεί φυσικά, ο αδικών, ο πταίων, να ζητά συγνώμη.

Κατά την εβραϊκή αντίληψη, η συγνώμη, έστω και αν εζητείτο, περισσότερο περιορίζετο ωστόσο στις τρεις φορές. Εννοείται την ημέρα. Όχι σε όλη του τη ζωή. Την ημέρα. Και ο Απόστολος Πέτρος κάποτε άκουσε τον Κύριο να λέγει: «᾿Εὰν δὲ ἁμαρτήσῃ εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, ὕπαγε καὶ ἔλεγξον αὐτὸν· ἐάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου». Δηλαδή υποτίθεται ότι τον συγχωρείς. Και όχι μόνον αυτό αλλά τον κερδίζεις κιόλας. Και με μεγαλοψυχία ο απόστολος Πέτρος νόμιζε ότι αν ξεπερνούσε το εβραϊκόν όριον -αυτό το οποίον υπήρχε, δεν ήταν γραμμένο στην Παλαιά Διαθήκη, όχι, υπήρχε ως αντίληψις εις τους Εβραίους, ήτο διδασκαλία των Ραββίνων· ερωτά λοιπόν τον Κύριον: «Κύριε, έως επτά φορές εάν αμαρτήση σε μένα ο αδελφός μου, θα τον συγχωρήσω;». Θα επαναλάβω· την ημέρα 7 φορές. Και ο Κύριος του απαντά: «Όχι επτά φορές, όπως νομίζεις, αλλά έως εβδομηκοντάκις επτά». Δηλαδή εβδομήντα φορές το επτά. Δεν είναι 7×7= 49=490. Αλλά σημαίνει: Είπες επτά; Εγώ σου λέω εβδομήντα φορές το επτά. Είναι έκφρασις που δείχνει το απεριόριστον. Όσες φορές και αν αμαρτήσει ο αδερφός σου, κι έρθει και σου ζητήσει συγνώμη, οφείλεις να τον συγχωρήσεις. Προσέξτε. Οφείλεις να τον συγχωρήσεις.

 

«Λόγος εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς Θεοτόκου» Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ (νεοελληνικὴ ἀπόδοση) ἀπόσπασμα ἀπὸ τὶς Πατερικὲς ἐκδόσεις «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς», τόμος 10ος.

 

... Ἂν ὁ θάνατος τῶν ὁσίων εἶναι τίμιος καὶ ἡ μνήμη δικαίου συνοδεύεται ἀπὸ ἐγκώμια, πόσο μᾶλλον τὴν μνήμη τῆς ἁγίας τῶν ἁγίων, διὰ τῆς ὁποίας ἐπέρχεται ὅλη ἡ ἁγιότης στοὺς ἁγίους, δηλαδὴ τὴ μνήμη τῆς ἀειπάρθενης καὶ Θεομήτορος, πρέπει νὰ τὴν ἐπιτελοῦμε μὲ τὶς μεγαλύτερες εὐφημίες.

Αὐτὸ πράττουμε ἑορτάζοντας τὴν ἐπέτειο τῆς ἁγίας κοιμήσεως ἢ μεταστάσεώς της, ποὺ ἂν καὶ μὲ αὐτὴ εἶναι λίγο κατώτερη ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους, ὅμως ξεπέρασε σὲ ἀσύγκριτο βαθμὸ καὶ τοὺς ἀγγέλους καὶ τοὺς ἀρχαγγέλους καὶ ὅλες τὶς ὑπερκόσμιες δυνάμεις διὰ τῆς ἐγγύτητός της πρὸς τὸν Θεὸ καὶ διὰ τῶν ἀπὸ παλαιὰ γραμμένων καὶ πραγματοποιημένων σ᾿ αὐτὴ θαυμασίων.

Ὁ θάνατός της εἶναι ζωηφόρος, μεταβαίνοντας σὲ οὐράνια καὶ ἀθάνατο ζωή, καὶ ἡ μνήμη τούτου εἶναι χαρμόσυνη ἑορτὴ καὶ παγκόσμια πανήγυρις, ποὺ ὄχι μόνο ἀνανεώνει τὴ μνήμη τῶν θαυμασίων τῆς Θεομήτορος, ἀλλὰ καὶ προσθέτει τὴ κοινὴ καὶ παράδοξη συνάθροιση τῶν ἱερῶν Ἀποστόλων ἀπὸ κάθε μέρος τῆς γῆς γιὰ τὴν πανίερη κηδεία της, μὲ θεολήπτους ὕμνους, μὲ τὶς ἀγγελικὲς ἐπιστασίες καὶ χοροστασίες καὶ λειτουργίες γι᾿ αὐτήν.

 

Ἡ Κοίμησις τῆς Θεοτόκου Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής

 

Tώρα μὲ τὴν Χάριν της θὰ ὁμιλήσωμε περὶ τῆς ἐξόδου καὶ τῆς Μεταστάσεως αὐτῆς ἀπὸ τὸν παρόντα κόσμον εἰς τὴν αἰώνιον Βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ της. Εἶναι ὄντως φαιδρὰ καὶ χαρμόσυνος γιὰ τὴν ἀκοὴν τῶν φιλοθέων ἡ τοιαύτη διήγησις.

Ὅταν, λοιπόν, ὁ Χριστός, ὁ Θεός μας, εὐδόκησε νὰ μεταθέση τὴν παναγίαν καὶ πανάμωμον μητέρα του ἀπὸ τὸν κόσμον αὐτὸν εἰς τὴν Βασιλείαν του, προκειμένου νὰ λάβη τὸν ἄφθαρτον στέφανον τῶν ὑπερφυῶν ἀγώνων καὶ ἀρετῶν της, νὰ τὴν τοποθετήση θεομητροπρεπῶς «ἐκ δεξιῶν του, περιβεβλημένην μὲ πορφύραν καὶ πεποικιλμένην ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ» (Ψαλμ. μδ΄, 12) καὶ νὰ τὴν ἀνακηρύξη Βασίλισσαν πάντων τῶν κτισμάτων, ὁδηγῶν αὐτὴν εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος καὶ ἐγκαθιστῶν εἰς τὰ ἐπουράνια Ἅγια τῶν Ἁγίων, τῆς ἐγνωστοποίησε ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἔνδοξον αὐτῆς μετάστασιν.

Ἀπέστειλε πάλιν εἰς αὐτὴν τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ γιὰ νὰ τῆς ἀναγγείλη τὴν ἔνδοξον ἐκδημίαν της, καθὼς ἄλλοτε τὴν θαυμαστὴν αὐτῆς σύλληψιν.

Τὴν ἐπεσκέφθη λοιπὸν ὁ ἀρχάγγελος καὶ τῆς ἐπέδωσε ἕνα κλάδον φοίνικος, σύμβολον τῆς νίκης, τὸ ὁποῖον εἶχε ἄλλοτε χρησιμοποιήσει ὁ λαὸς ὑποδεχόμενος εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ τὸν Υἱόν της, τὸν νικητὴν τοῦ θανάτου καὶ ἐξολοθρευτὴν τοῦ Ἅδου.